Veelgestelde vragen
Home Over biobased Veelgestelde vragen

Veelgestelde Vragen

over Publiek inkopen van Innovatieve Biobased Producten en Diensten

1. Wat zijn biobased producten en diensten?

Biobased producten zijn geheel of gedeeltelijk gemaakt van biogeen materiaal hetgeen betekent dat ze gemaakt zijn van hernieuwbare bronnen (ook wel “biomassa” genoemd). De meest gebruikte soorten biomassa zijn suiker, zetmeel, plantaardige oliën, hout en natuurlijke vezels. Gedeeltelijk biobased producten kunnen ook mineralen of fossiele grondstoffen bevatten.

Vandaag de dag bestaat er een breed scala aan alledaagse huishoudelijke producten die tenminste gedeeltelijk gemaakt zijn uit hernieuwbare bronnen, hoewel de meeste consumenten zich er niet van bewust zijn dat deze producten biobased zijn. Dit is bijvoorbeeld vaak het geval bij bouwmaterialen, verpakkingen, schoonmaakmiddelen, cosmetica en textiel. Eén van de meest voorkomende vormen van een biobased product is papier, hoewel onder andere ook pennen, inkt, meubels en tuingereedschap als biobased product kunnen bestaan.

Een biobased dienst zou bestaan uit het inhuren van een dienstverlener die biobased producten gebruikt. Dit kan een aannemer of een schoonmaakdienst zijn die bijvoorbeeld biobased verven en reinigingsmiddelen gebruikt.

Voor meer informatie over wat biobased producten zijn, waar ze van zijn gemaakt, enz., zie de InnProBio Factsheet #1 “Wat zijn biobased producten?”.

2. Waarom spreekt men van inkoop van INNOVATIEVE biobased producten en diensten?

Tot halverwege de 19e eeuw hadden we een agrarische samenleving. Sindsdien hebben we nieuwe producten uit fossiele bronnen, zoals olie, kolen en aardgas, geïntroduceerd. Om verschillende redenen moeten we overgaan op een nieuwe agrarische samenleving: de biobased economie. Maar we moeten dit veel slimmer doen, zonder de bronnen van de aarde uit te putten en natuurlijke kringlopen af te sluiten. We moeten waardevolle componenten uit biologische grondstoffen te halen, zonder gevolgen voor de voedselvoorziening. Agrarische bijproducten van bijvoorbeeld suikerbieten, aardappelen en gras worden nieuwe bronnen om waardevolle biobased materialen te maken.

Deze nieuwe, innovatieve materialen zullen onderworpen worden aan rigoureuze keuringen en zij zullen moeten voldoen aan dezelfde kwaliteits- en veiligheidsvoorschriften als elk ander product in Europa. Maar ze beschikken nog niet over een staat van dienst van 50-100 jaar, zoals op olie gebaseerde alternatieven. Ze hebben nog niet de schaalvoordelen in hun productieproces en er kunnen vaak conformiteitstesten vereist zijn. Aan de andere kant kunnen ze een toegevoegde waarde hebben waar u zich niet van bewust was.

Dus wanneer innovatieve biobased producten en diensten interessant kunnen zijn om aan te schaffen, dient u zich ervan bewust te zijn dat u ruimte in de inkoopprocedure en inschrijfdocumenten creëert, aangezien deze producten in eerste instantie hogere kosten met zich mee kunnen brengen, wellicht enige tijd nodig hebben om zichzelf te bewijzen en beter kunnen zijn voor uw gezondheid en voor het milieu. Een goed contact met de markt is aan te bevelen om te begrijpen wat er zoal te krijgen is, hoe deze nieuwe producten aan uw behoeften kunnen voldoen en hoe u uw inschrijving kunt organiseren om deze alternatieven een kans te geven.

Het verschil tussen een gewone inkoopprocedure en een inkoopprocedure voor innovatie bestaat vooral uit de formulering van de vereisten en de manier waarop de interactie met de markt plaatsvindt. Het begrip innovatiegerichte inkoop van innovatie wordt gebruikt voor een 'inkoopprocedure waarbij de aanbestedende diensten de rol hebben van launching customer van innovatieve goederen of diensten die nog niet op een grootschalige commerciële schaal verkrijgbaar zijn en waarbij conformiteitstesten vereist kunnen zijn’. [1]



[1] Art.2(18), Horizon 2020 Rules for Participation Regulation No 1290/2013.

3. Waarom zou ik biobased producten promoten of de voorkeur geven door middel van publieke inkoop?

Indien ze duurzaam geproduceerd zijn, kunt u door te kiezen voor biobased producten in plaats van conventionele alternatieven, een positieve bijdrage leveren aan uw kantoor, uw ziekenhuis, uw gemeenschap en aan onze samenleving en het milieu in het algemeen.

Door het kopen van deze producten kunt u innovatieve oplossingen stimuleren en bijdragen aan hun aanvaarding door de markt. Veel van deze innovatieve producten zijn niet goed bekend - door ze zichtbaarheid te geven, kan uw beslissing een positieve invloed hebben op de totale ontwikkeling van de markt naar efficiëntere en meer duurzame producten.

Er zijn vele biobased alternatieven die relevant zijn voor uw inkoopbehoeften (voor meer details, zie Vraag 4). Er is voldoende beschikbaarheid op de markt en de producten zijn net zo goed of zelfs beter dan conventionele producten. Waarom zou u hen dan niet een kans geven?

Indien onze samenleving klimaatverandering serieus wil nemen, moeten we de hoeveelheid fossiele koolstof die we gebruiken verminderen om te voorkomen dat we fossiele CO2 uitstoten in de atmosfeer. Een studie uit 2015 (McGlade& Ekins, [1]) heeft aangetoond dat we aanzienlijke hoeveelheden fossiele grondstoffen in de grond moeten laten als we het klimaatdoel van 2°C willen halen. Duurzaam geproduceerde biobased producten kunnen hieraan bijdragen!

Hier zijn nog enkele voordelen die biobased producten u en uw gemeenschap kunnen bieden:

  • Verminderde negatieve gezondheidseffecten die veroorzaakt worden door in de lucht zwevende fijnstof.
  • De toepassing van natuurlijke vezels biedt betere thermische isolatie. De toepassing ervan in bijvoorbeeld bouwmaterialen kan ook helpen bij het verminderen van gezondheidsproblemen tijdens de installatie.
  • Betere prestaties op milieugebied, met inbegrip van een lagere CO2-uitstoot tijdens de productie en / of het gebruik. Biobased auto-onderdelen zijn bijvoorbeeld lichter dan conventionele onderdelen, wat leidt tot een lager brandstofverbruik van de auto.
  • Biologische afbreekbaarheid in omgevingen waar inzameling en scheiding van bepaalde afvalstoffen voor recycling niet haalbaar of praktisch is. Dit is met name relevant in de horeca en bij evenementen in de buitenlucht alsmede bij tuinieren en landschapsarchitectuur. Biologische afbreekbaarheid is een kenmerk van biologische oppervlakte-actieve stoffen (gebruikt in schoonmaakmiddelen).
  • Lager verbruik van schoonmaakmiddelen, energie, water, etc. en lagere scheurkans bij biobased kleding en textiel zoals Lyocell en Tencel®, hetgeen resulteert in een langere levensduur en lagere onderhoudskosten.
  • Lagere totale eigendomskosten (Total Costs of Ownership, TCO), d.w.z. potentieel lagere totale kosten wanneer alle kosten voor een product tijdens zijn levensduur berekend worden.



[1] McGlade, C., Ekins, P. 2015: The geographical distribution of fossil fuels unused when limiting global warming to 2°C, in: Nature Vol. 517, 8 January 2015, 187-203.

4. Zijn er biobased producten op de markt die enige relevantie hebben voor mijn inkoopbehoeften? En is er voldoende beschikbaarheid aan biobased alternatieven?

Waarschijnlijk wel. InnProBio heeft een aantal belangrijke inkoopcategorieën geïdentificeerd waarin biobased producten een goed alternatief vormen voor conventioneel geproduceerde producten. De geïdentificeerde categorieën en bijbehorende biobased producten zijn:

  • Bouw en infrastructuur: bouwmaterialen zoals isolatie, beplating, gevelpanelen en andere tijdelijke bouwmaterialen (buizen en kunststoffen) en (binnen) coatings
  • Tuinieren en landschapsarchitectuur: geotextiel, erosiematten, afscherming, plastic binders, plantenbakken en boomverankering
  • Verpleeg- en medische apparatuur: textiel
  • Reiniging, hygiëne en verzorgingsartikelen: schoonmaakmiddelen, het reinigen van bedrijfskleding, huishoudelijke diensten, huishoudelijk afvalbeheer
  • Voertuigen en mobiliteit: bedrijfsauto's, smeermiddelen
  • ICT, kantoorartikelen en papier: kantoorbenodigdheden en toner cartridges
  • Meubels en interieur: kantoorbekleding, in het bijzonder vloerbedekking, meubels
  • Voeding, catering en evenementen: eenmalige bekers, verpakkingsmaterialen en bestek

Voor meer informatie, zie de 'good practice' praktijkverhalen, de tekstblokken voor tenders, en de database van biobased producten.

We hebben ook een voldoende aantal leveranciers van biobased producten geïdentificeerd om u ervan te verzekeren dat het opnemen van het biobased criterium in de inkoopprocedure geen enkele beperking op de markt creëert.

5. Hebben biobased producten voordelen voor de samenleving als geheel?

Biobased producten omvatten een breed scala aan toepassingen en zijn gemaakt van een veelheid aan verschillende grondstoffen. Daarom moeten de voordelen die ze bieden per product beoordeeld worden omdat deze kan variëren, afhankelijk van de toepassing en het beoogde gebruik.

Het is echter wel mogelijk om een aantal algemene uitspraken te doen over biobased producten en waarom het stimuleren ervan goed kan zijn voor de samenleving als geheel. Als we onze industrie veranderen van een op aardolie gebaseerde industrie naar het gebruik van meer biobased grondstoffen, verminderen we de Europese afhankelijkheid van de invoer van fossiele brandstoffen, waardoor we minder kwetsbaar zijn voor abrupte veranderingen op de wereldmarkt of mogelijke conflicten. Door het gebruik van meer binnenlandse biomassa voor meer toepassingen, creëren we afzetmogelijkheden voor boeren, waardoor hun inkomen hoger wordt en rurale ontwikkeling verbetert door meer toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Door meer op de lange termijn te denken zal onze samenleving alternatieve manieren moeten vinden om de vele consumptie-artikelen en materialen te produceren, omdat de aardolievoorraad niet onuitputtelijk is.

Verder kunnen biobased producten een belangrijke bijdrage leveren aan de beperking van klimaatverandering. De specifieke effecten van ieder product kunnen variëren, en niet alle biobased producten leveren betere milieuprestaties, maar er zijn sterke aanwijzingen dat veel producten een verminderde impact op het milieu kunnen hebben, indien de biomassa duurzaam is geproduceerd en de productieprocessen milieuefficiënt zijn. Voor meer details, zie hieronder (Vraag 7) of de InnProBio Factsheet #2 over de duurzaamheid van biobased producten.

Enkele voorbeelden van de voordelen van biobased producten zijn:

  • Besparing tot 30% van het elektriciteitsverbruik bij het wassen van kleding door kleren te wassen op 30°C dankzij biobased oppervlakte-actieve stoffen en enzymen
  • Agrarische mulchlagen die biologisch afbreekbaar zijn in de bodem verbeteren de landbouwproductiviteit en verminderen de kosten van het verzamelen van plastic afval op het land, terwijl tegelijkertijd de opname van kunststofdeeltjes in de bodem vermeden wordt.
  • Biobased smeermiddelen zijn biologisch afbreekbaar in grond en water en kunnen worden gebruikt in ecologisch kwetsbare gebieden
  • Natuurlijke cosmetica zoals afspoelbare cosmetische producten (toiletzeep, douchegels, shampoos) zijn biologisch afbreekbaar in water

6. Wat zijn de voordelen van biobased producten voor de gebruikers / consumenten in vergelijking met traditionele producten?

Biobased producten omvatten een breed scala aan toepassingen en zijn gemaakt van een veelheid aan verschillende grondstoffen. Daarom moeten de voordelen die ze bieden per product beoordeeld worden omdat deze kan variëren, afhankelijk van de toepassing en het beoogde gebruik. Specifieke voorbeelden zijn te vinden in de 'good practice' praktijkverhalen.

In veel gevallen hebben biobased alternatieven extra functionaliteiten die directe of indirecte voordelen voor de consument bieden in vergelijking met conventionele producten. Enkele voorbeelden zijn textiel gemaakt van natuurlijke vezels, in het bijzonder nieuwe cellulosevezels die een uitstekend draagcomfort bieden, of schoonmaakmiddelen en cosmetica die vriendelijker zijn voor de huid en gemaakt zijn met minder chemicaliën. Nieuwe biobased oppervlakte-actieve stoffen vertonen verbeterde functionaliteit in het verwijderen van vuil. En bouwmaterialen of geotextiel uit natuurlijke vezels of hout vertonen superieure eigenschappen bij isolatie en stabilisatie. Zoals eerder vermeld, moet dit alles worden beoordeeld op basis van de samenstelling van een product en het beoogde gebruik.

7. Zijn biobased producten altijd duurzamer dan producten op basis van aardolie?

In veel gevallen wel, maar niet altijd. Producten die worden gemaakt uit aardolie zullen aan het eind van hun levensduur fossiele koolstof toevoegen aan de atmosfeer, waardoor ze een bijdrage leveren aan het broeikaseffect en klimaatverandering. Biobased producten voegen alleen koolstof toe aan de atmosfeer die de planten eerst uit de atmosfeer hebben opgenomen, waardoor er een balans ontstaat. De teelt van biomassa kan echter ook een forse invloed hebben op het milieu. Levens-Cyclus Analyse (LCA) is een instrument om de milieueffecten van een product te beoordelen. LCA's zijn genormaliseerd en kunnen helpen om te beslissen of een product echt beter is of niet. Een ander hulpmiddel zijn duurzaamheidscertificeringen die ervoor zorgen dat landbouwpraktijken in overeenstemming zijn met fundamentele duurzaamheidseisen. Dat houdt onder andere in dat er geen regenwoud platgebrand mag worden voor landbouwgrond en dat de biodiversiteit niet in gevaar mag worden gebracht. Voor meer informatie over LCA en duurzaamheidscertificeringen, zie de InnProBio Factsheet #2 over duurzaamheid van biobased producten en Factsheet #5 over LCA's.

8. Wat is het verband tussen biobased producten en diensten en de circulaire economie?

Er bestaat geen algemeen antwoord op die vraag. De circulaire economie is gericht op het zo lang mogelijk laten circuleren van hulpbronnen, waardoor een bijdrage wordt geleverd aan een zo efficiënt mogelijk gebruik van die hulpbronnen. Bio-economie wordt gedefinieerd door de grondstof (biomassa) die er aan ten grondslag ligt en door de processen voor de productie van goederen, of zij gebruik maken van biologische organismen of delen daarvan (“biotechnologie”). Daardoor beweegt de grondstofbasis van de economie zich weg van fossiele, en dus eindige, grondstoffen. Er is dus geen algemeen verband tussen beide.

Er wordt wel eens gezegd dat de bio-economie een onderdeel is van de circulaire economie, maar dit is ook misleidend. Op sommige vlakken is er sprake van overlap tussen de twee. Beide kunnen ze bijdragen aan elkaars doelen, maar om de één onder de noemer te brengen bij de ander zou niet correct zijn. Hieronder staan enkele voorbeelden van hoe biobased producten bijdragen aan het concept en de doelstellingen van de circulaire economie:

  • Veel biobased producten worden gemaakt van bijproducten van andere productieprocessen, waardoor het rendement van deze hulpbronnen verhoogd wordt.
    Dit geldt zowel voor traditionele biobased sectoren zoals de naaldboomchemische industrie die tallolie gebruikt als bijproduct van de houtpulpproductie of de oleochemische sector die bijvoorbeeld verven en coatings maakt van bijproducten van dierlijke verwerking. Het geldt ook voor nieuwere bioraffinageconcepten die gericht zijn op het maximale gebruik van alle biomassa fracties.
  • Veel biobased producten zijn recyclebaar. Papier- en houtproducten zijn uitstekende voorbeelden waar veel Europese landen goed functionerende recyclingsystemen van biobased producten hebben gecreëerd. De meeste biobased kunststoffen zijn ook recyclebaar, maar er bestaan niet altijd de juiste recyclingfaciliteiten. Onderzoek heeft echter heel duidelijk aangetoond dat biokunststoffen geen additionele belemmering vormen voor de recyclingstromen ren opzichte van elk ander materiaal waarvoor er geen recyclingfaciliteit voor handen is. In Europa worden alleen de vier grote bulk kunststofstromen polyethyleen, polyethyleentereftalaat (PET-flessen), polystyreen en PVC gerecycled. Geen enkele andere conventionele kunststof wordt gerecycled, oftewel, dit is dus niet specifiek voor biokunststoffen.
  • Veel biobased producten kunnen organische recycling ondergaan, dat wil zeggen, compostering of biologische afbraak (zie de InnProBio Factsheet #3 over biologische afbreekbaarheid voor meer informatie hierover), die de biomassa zal laten terugkeren naar de bodem waardoor daar nieuwe grondstoffen op kunnen groeien.

9. Hoe kan het biobased gehalte van een product worden gemeten? Is er een norm en zijn er certificaten om de claims te ondersteunen?

Het Europese Comité voor Normalisatie (CEN) heeft een aantal normen ontwikkeld die biobased producten definiëren en hun biobased gehalte meten.

De norm EN 16575 “Bio-based products – Vocabulary” (2014) omschrijft wat biobased producten zijn, wat biomassa is, et cetera. Een deel van deze vocabulaire is gratis beschikbaar via deze link.

De Europese norm “Biobased producten; bepaling van het biologische koolstofgehalte van producten met behulp van de radioactieve methode”(EN 16640: 2017) beschrijft hoe het biologische koolstofgehalte gemeten kan worden. Dat is mogelijk omdat koolstof uit biomassa kan worden onderscheiden van koolstof afkomstig uit aardolie omdat de moleculaire structuur verschillend is.

Om claims betreffende de biobased oorsprong van producten te controleren bestaan er drie certificeringen op de Europese markt: bio-based content, OK biobased en DIN-Geprüft Biobased. Alledrie meten het biologische koolstofgehalte van een product en het resultaat wordt uitgedrukt in een reeks percentages (bijvoorbeeld biologisch koolstofgehalte tussen 50% en 70% van het totale koolstofgehalte van het product).

Voor meer informatie over certificeringsschema's, zie InnProBio Factsheet #2 over de duurzaamheid van biobased producten.

10. Is het acceptabel om voedselgewassen te gebruiken voor materialen of biobased producten?

Ja, dat is acceptabel onder bepaalde voorwaarden. En dit zijn de redenen:

Het gebruik van voedselgewassen voor iets anders dan levensmiddelen en diervoeders (bijvoorbeeld biobrandstoffen) is een zeer controversieel onderwerp. Tijdens de voedselcrisis in 2008, werd vaak gezegd dat biobrandstoffen bijdroegen aan de crisis door het creëren van voedselconcurrentie en stijgende prijzen. Daarom bestaat er min of meer een consensus dat het gebruik van voedselgewassen voor iets anders dan levensmiddelen en diervoeders onethisch is. Daardoor is de focus verschoven naar meer grondstoffen uit de zogenaamde “tweede generatie” die niet geacht worden te concurreren met voedselproductie en voornamelijk bestaan uit restafval en lignocellulosematerialen (hout en hakhout met korte omlooptijd zoals miscanthus of populier).

De werkelijkheid is echter complexer. Er bestaat steeds meer bewijs dat het verbouwen van voedselgewassen, ook voor andere doeleinden dan levensmiddelen en diervoeders verscheidene voordelen biedt. Ze verhogen de algehele beschikbaarheid van voedsel, zorgen voor een gevarieerde inkomstenbron voor boeren, ze maken efficiënter gebruik van het land dan hakhout met korte omlooptijd en ga zo maar door (zie bijvoorbeeld Kline et al. 2016, [1] of Carus en Dammer 2013 [2]). Inmiddels hebben verschillende studies overtuigend aangetoond dat biobrandstoffen niet de belangrijkste motor waren van de exorbitante voedselprijzen in 2008. Aangezien biobased materialen een veel lager marktaandeel en lagere grondstofbehoeften hebben dan brandstoffen en energie, is de impact ervan zelfs nog lager.

Daarom is het gebruik van voedselgewassen zoals suiker of zetmeel voor biobased materialen aanvaardbaar indien algehele duurzaamheid gewaarborgd blijft (bijvoorbeeld door een certificaat, zie Vraag 9).



[1] Kline, K. et al. 2016: Reconciling food security and bioenergy: priorities for action, in: GCB Bioenergy 2016, 1-20.

[2] Carus, M., Dammer, L. 2013: nova paper #2: Food or Non-Food: Which Agricultural Feedstocks are Best for Industrial Uses?. Hürth 2013. http://biobased.eu/nova-papers/

11. Zijn er nadelen en / of belemmeringen bij het kopen van biobased producten en diensten?

Over het algemeen moeten biobased producten die op de markt gebracht worden dezelfde strenge testen hebben ondergaan en ze moeten voldoen aan dezelfde kwaliteits- en veiligheidsvoorschriften als elk ander product in Europa. Dus wat dat betreft zou er geen belemmering hoeven te zijn voor het kopen van biobased producten. Meer informatie kunt u vinden in de presentaties die zijn gegeven tijdens de marktdialogen en trainingen die in het kader van InnProBio zijn gehouden.

Vanuit het oogpunt van de publieke opinie kunnen er vragen opkomen over duurzaamheid of voedselconcurrentie. Deze hebben we geprobeerd aan de orde te stellen in bovenstaande vragen. Dankzij certificaten en labels bestaat er een geweldige mogelijkheid om aan te tonen dat het gekozen product positieve effecten heeft.

De prijs is natuurlijk een andere zeer belangrijke factor. Biobased producten zijn vaak duurder dan conventionele producten met vergelijkbare functies. Dit komt omdat de productiekosten hoger liggen, hetgeen komt door de relatief nieuw ontwikkelde werkwijzen, hogere grondstofkosten en de kleine schaal waarop er wordt geproduceerd. De impact van een hogere aanschafprijs is vaak lager dan verwacht omdat de langere levensduur of verminderde onderhoudsbehoefte de totale eigendomskosten aanzienlijk kunnen verlagen. Daarbij komt nog dat vaak slechts kleine hoeveelheden van biobased producten worden aangeschaft.

Veelgestelde vragen