Najczęściej zadawane pytania
Home O bioproduktach Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

O Zamówienia publiczne na innowacyjne bioprodukty i biousługi

1. Co to są bioprodukty i biousługi?

Bioprodukty są wykonane – całkowicie lub częściowo – z materiału biogennego, co oznacza, że są one wytwarzane ze źródeł odnawialnych (zwanych także biomasą). Najczęściej wykorzystywanymi rodzajami biomasy są cukier, skrobia, oleje roślinne, drewno i włókna naturalne. Częściowo bioprodukty mogą zawierać również minerały lub surowce pochodzenia kopalnego.

Dzisiaj istnieje szeroki wachlarz produktów wykorzystywanych codziennie w gospodarstwach domowych, które co najmniej częściowo pochodzą ze źródeł odnawialnych, chociaż większość konsumentów nie wie, że są to bioprodukty. Jest tak na przykład często w przypadku materiałów budowlanych, opakowań, detergentów, kosmetyków i wyrobów tekstylnych. Jednym z najpopularniejszych bioproduktów jest papier, chociaż bioprodukty mogą znajdować się między innymi w piórach, tuszach, meblach i narzędziach ogrodniczych.

Biousługi obejmują korzystanie z usług, które wykorzystują bioprodukty. Może to być usługa czyszczenia, wykorzystująca bioprodukty czyszczące lub wykonawca wykorzystujący farby wytworzone z biokomponentów.

Więcej informacji na temat tego, czym są bioprodukty i z czego są one wykonywany patrz broszura nr 1 „Czym są bioprodukty?”.

2. Dlaczego mówi się o zamówieniach na INNOWACYJNE produkty i usługi?

Do połowy XIX wieku mieliśmy społeczeństwo rolnicze. Od tego czasu wprowadzane były nowe produkty ze źródeł kopalnych, takich jak ropa, węgiel i gaz ziemny. Z kilku powodów musimy przejść do nowego społeczeństwa rolniczego: biogospodarki. Musimy to robić dużo mądrzej, bez wyczerpywania zasobów naturalnych i dążyć do osiągnięcia zamknięych cykli. Musimy wyodrębnić cenne składniki z biosurowców, bez konsekwencji dla zaopatrzenia w żywność. Rolnicze produkty uboczne, np. z buraków cukrowych, ziemniaków i trawy, stają się nowymi źródłami do produkcji cennych materiałów pochodzenia biologicznego.

Te nowe, innowacyjne materiały poddawane są rygorystycznym testom i muszą spełnić wymagania tych samych przepisów dotyczących jakości i bezpieczeństwa, co inne produkty w Europie. Nie mają jednak jeszcze 50-100-letniej historii, jak alternatywne produkty na bazie ropy naftowej. Bioprodukty nie osiągnęły jeszcze ekonomii efektu skali w procesie ich produkcji i często wymagać będą dodatkowych badań. Z drugiej strony mogą mieć wartość dodaną, która nie była wcześniej znana.

Kiedy więc innowacyjne bioprodukty i biousługi okażą się interesujące dla zamawiających, należy pamiętać, że w procesie zamówień publicznych i dokumentach przetargowych należy stworzyć przestrzeń, ponieważ produkty te mogą na początku kosztować więcej, mogą potrzebować trochę czasu, aby się sprawdzić, ale mogą być zarazem lepsze dla zdrowia i środowiska naturalnego. Potrzebne jest rozpoznanie rynku, aby wiedzieć, co jest dostępne, jak te nowe produkty mogą zaspokoić potrzeby i jak zorganizować postępowanie o udzielenie zamówienia, aby dać tym alternatywom szansę.

Różnica między zwykłym procesem zamówień a zamówieniem publicznym na innowacje polega przede wszystkim na sformułowaniu wymagań i sposobie oddziaływania na rynek. Określenie „zamówienie publiczne na innowacje” jest stosowane w odniesieniu do „zamówień publicznych, w przypadku gdy instytucje zamawiające działają jako klient wprowadzający innowacyjne towary lub usługi, które nie są jeszcze dostępne na skalę komercyjną i mogą obejmować badania zgodności"[1].



[1] Art. 2(18), Horizon 2020 Zasady uczestnictwa, przepisy nr 1290/2013.

3. Dlaczego warto promować lub preferować bioprodukty poprzez zamówienia publiczne?

Wybierając wyprodukowane w sposób zrównoważony bioprodukty zamiast alternatywnych produktów konwencjonalnych można wnieść pozytywne efekty do swojego biura, szpitala, społeczności, całego społeczeństwa i środowiska.

Kupując te produkty można promować innowacyjne rozwiązania i zwiększać ich dostępność na rynku. Wiele z tych innowacyjnych produktów nie jest dobrze znana - decydując się na ich popularyzację można mieć pozytywny wpływ na ogólny rozwój rynku w kierunku dostarczania efektywniejszych i bardziej zrównoważonych produktów.

Istnieje wiele alternatywnych bioproduktów, które mogą być istotne dla potrzeb zamawiających (więcej szczegółów patrz p. 4).Są one swobodnie dostępne na rynku, a ich funkcjonalność jest taka sama lub nawet lepsza niż tradycyjnych produktów. Dlaczego nie dać im szansy?

Jeśli nasze społeczeństwo chce poważnie traktować zmiany klimatyczne, musimy zmniejszyć ilość zużywanego węgla kopalnego aby uwalniać do atmosfery mnie CO2 pochodzenia kopalnego. Badanie z roku 2015 (McGlade & Ekins [1]) wykazało, że musimy pozostawić znaczne ilości zasobów kopalnych w ziemi, jeśli chcemy osiągnąć cel klimatyczny 2°C. Wytwarzane w zrównoważony sposób bioprodukty mogą przyczynić się do osiągnięcia tego celu!

Oto kilka innych korzyści, które bioprodukty mogą dać społeczeństwu:

  • Zmniejszone negatywne skutki zdrowotne spowodowane cząstkami pigmentów petrochemicznych w powietrzu.
  • Zastosowanie włókien naturalnych zapewnia lepszą izolacyjność cieplną. Ich zastosowanie np. w materiałach budowlanych może przyczynić się do zmniejszenia problemów zdrowotnych podczas montażu.
  • Lepsze wyniki w zakresie ochrony środowiska, w tym niższe zużycie CO2 podczas produkcji i / lub użytkowania. Na przykład bioprodukty jako części samochodowe są lżejsze od tradycyjnych części, co powoduje niższe zużycie paliwa podczas używania samochodu.
  • Biodegradowalność w warunkach, w których gromadzenie i oddzielanie niektórych odpadów do recyklingu nie jest opłacalne ani praktyczne. Ma to szczególne znaczenie w branży gastronomii i imprez na świeżym powietrzu, a także w ogrodnictwa i kształtowania krajobrazu. Biodegradowalność jest również cechą biologicznych środków powierzchniowo czynnych (stosowanych w detergentach).
  • Mniejsze zużycie detergentów, energii, wody itd. oraz wolniejsze zużycie bioproduktów w postaci odzieży i tekstyliów, takich jak Lyocell lub Tencel®, co skutkuje większą trwałością i zmniejszeniem kosztów utrzymania.
  • Ograniczenie całkowitych kosztów posiadania (TCO), tzn. potencjalnie niższe koszty całkowite przy uwzględnieniu wszystkich kosztów związanych z produktem przez cały okres jego użytkowania.


[1] McGlade, C., Ekins, P. 2015: The geographical distribution of fossil fuels unused when limiting global warming to 2°C, in: Nature Vol. 517, 8 January 2015, 187-203.

4. Czy istnieją na rynku bioprodukty, które mają znaczenie dla moich potrzeb w zakresie zamówień publicznych? Czy jest wystarczająca dostępność alternatywnych bioproduktów?

Prawdopodobnie: Tak. InnProBio określił wiele ważnych kategorii zamówień, w których bioprodukty mogą stanowić dobrą alternatywę dla konwencjonalnie wyprodukowanych wyrobów. Zidentyfikowanymi kategoriami i odpowiadającymi im bioproduktami są:

  • Budownictwo i infrastruktura: materiały budowlane, takie jak izolacje, blachy, płyty elewacyjne i inne materiały budowlane (rury i tworzywa sztuczne) oraz powłoki (wewnętrzne)
  • Ogrodnictwo i kształtowanie krajobrazu: tkaniny geotekstylne, maty przeciwerozyjne, ekrany, spoiwa z tworzyw sztucznych, pojemniki na rośliny i kotwy do drzew
  • Opieka nad dziećmi i sprzęt medyczny: tekstylia
  • Czyszczenie, higiena i urządzenia sanitarne: detergenty, pranie odzieży roboczej, usługi domowe, gospodarowanie odpadami domowymi
  • Pojazdy i mobilność: samochody, smary
  • ICT, materiały biurowe i papier: materiały biurowe i tonery
  • Meble i wyposażenie wnętrz: tapicerka biurowa - zwłaszcza dywany, meble
  • Żywność, gastronomia i imprezy: kubki jednorazowego użycia, materiały opakowaniowe, przybory

Więcej informacji można znaleźć w przykładach dobrych praktyk, blokach tekstowych specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz w bazie danych bioproduktów.

Zidentyfikowaliśmy również wystarczającą liczbę dostawców bioproduktów, aby mieć pewność, że uwzględnienie kryterium biokomponentów w zamówieniu nie stwarza żadnych ograniczeń na rynku.

5. Czy bioprodukty przynoszą korzyści społeczeństwu jako całości?

Bioprodukty obejmują szeroki zakres zastosowań i są wytwarzane z wielu różnych surowców. W związku z tym korzyści z nich wynikające muszą być ocenione indywidualnie dla każdego przypadku i mogą się różnić w zależności od zastosowania i przeznaczenia.

Niemniej jednak możliwe jest przedstawienie ogólnych stwierdzeń dotyczących bioproduktów i wyjaśnienie, dlaczego ich promowanie może być dobre dla całego społeczeństwa. Jeśli przestawimy nasz przemysł z ropy naftowej w kierunku wykorzystania większej ilości biosurowców, zmniejszymy uzależnienie Europy od importu paliw kopalnych, co uczyni nas mniej podatnymi na gwałtowne zmiany na rynku światowym i potencjalne konflikty. Poprzez wykorzystanie większej ilości krajowej biomasy do większej liczby zastosowań tworzymy rynki zbytu dla rolników, zwiększając przy tym ich dochody i poprawiając rozwój obszarów wiejskich, wnosząc większą wartość dodaną i tworząc miejsca pracy. Myśląc bardziej długofalowo, nasze społeczeństwo będzie musiało znaleźć alternatywne sposoby wytwarzania wielu towarów konsumpcyjnych i materiałów, ponieważ zasoby ropy naftowej kiedyś się skończą.

Ponadto bioprodukty mogą w znaczący sposób przyczynić się do łagodzenia zmian klimatycznych. Specyfika wpływu każdego produktu może się różnić i nie wszystkie bioprodukty wypadają lepiej pod względem środowiskowym, ale istnieją silne dowody, które sugerują, że wiele produktów może mieć mniejszy wpływ na środowisko, jeśli biomasa jest wytwarzana w sposób zrównoważony, a procesy produkcyjne są efektywne pod względem ekologicznym. Więcej szczegółów patrz (p. 7) lub broszura nr 2 na temat zrównoważenia bioproduktów.

Oto przykłady korzyści dostarczanych przez bioprodukty:

  • Oszczędność do 30% energii elektrycznej zużywanej w praniu odzieży w 30° C przy użyciu bioproduktów w formie środków powierzchniowo czynnych i enzymów;
  • Folie ściółki rolniczej ulegające biodegradacji w glebie poprawiają wydajność rolnictwa i obniżają koszty zbierania odpadów z tworzyw sztucznych z pola, a jednocześnie zapobiegają wchłanianiu cząstek z tworzyw sztucznych przez glebę;
  • Bioprodukty w formie smarów są biodegradowalne w glebie i wodzie oraz mogą być stosowane w obszarach wrażliwych ekologicznie;
  • Naturalne kosmetyki, takie jak kosmetyki do spłukiwania (mydła toaletowe, preparaty do kąpieli, szampony) są biodegradowalne w wodzie.

6. Jakie są zalety bioproduktów dla użytkowników/konsumentów w porównaniu z tradycyjnymi produktami?

Bioprodukty obejmują szeroki zakres zastosowań i są wytwarzane z wielu różnych surowców. W związku z tym korzyści z nich wynikające muszą być ocenione indywidualnie dla każdego przypadku i mogą się zmieniać w zależności od zastosowania i przeznaczenia. Szczegółowe przykłady można znaleźć w przykładach dobrych praktyk.

W wielu przypadkach alternatywne bioprodukty mogą mieć dodatkowe funkcje, które oferują konsumentom bezpośrednie lub pośrednie korzyści w porównaniu z tradycyjnymi produktami. Niektóre przykłady to tkaniny wykonane z włókien naturalnych, zwłaszcza z nowoczesnych włókien celulozowych, które zapewniają doskonały komfort noszenia lub detergenty i kosmetyki, które są bardziej przyjazne dla skóry i wykonane z mniejszej ilości chemikaliów. Nowoczesne bioprodukty w formie środków powierzchniowo czynnych mają lepsze właściwości funkcjonalne w usuwaniu brudu, a materiały budowlane lub geowłókniny z włókien naturalnych lub drewna wykazują lepsze właściwości izolacyjne i stabilizacyjne. Jak wspomniano wcześniej, wszystkie te czynniki muszą być ocenione w oparciu o formułę określonego produktu i jego przeznaczenie.

7. Czy bioprodukty zawsze są bardziej zrównoważone niż produkty na bazie ropy naftowej?

W wielu przypadkach tak, ale nie zawsze. Produkty wykonane z ropy naftowej będą pod koniec ich życia wprowadzać kopalny węgiel do atmosfery, a tym samym zwiększać efekt cieplarniany i przyczyniać się do zmiany klimatu. Bioprodukty wprowadzają do atmosfery tylko węgiel, który rośliny pobierały z atmosfery wcześniej, a tym samym zachowują równowagę. Jednakże również uprawa biomasy może mieć silny wpływ na środowisko. Ocena cyklu życia (LCA) jest jednym z narzędzi oceny wpływu produktu na środowisko. Oceny LCA są znormalizowane i mogą pomóc w podjęciu decyzji o tym, czy produkt jest naprawdę lepszy, czy nie. Innym narzędziem są certyfikaty zrównoważonego rozwoju, które gwarantują, że praktyki rolnicze są zgodne z podstawowymi wymaganiami zrównoważonego rozwoju, co na przykład oznacza niepalenie lasów deszczowych dla pozyskania gruntów rolnych, stanowiące zagrożenie różnorodności biologicznej. Więcej informacji na temat LCA i certyfikacji zrównoważonego rozwoju patrz broszura nr 2 w sprawie zrównoważonego rozwoju bioproduktów i broszura nr 5 na temat LCA.

8. Jak bioprodukty i biousługi są związane z gospodarką obiegową?

Nie ma ogólnej odpowiedzi na to pytanie. Gospodarka obiegowa (cylkuralna) ma na celu utrzymanie zasobów w obiegu jak najdłużej, przyczyniając się tym samym do większej efektywności wykorzystania zasobów. Bioekonomia jest definiowana przez bazę surowcową (która jest biomasą) i poprzez procesy produkcji towarów, jeśli wykorzystują one organizmy biologiczne lub ich części („biotechnologia”), zmierzając w ten sposób do odsunięcia bazy zasobów gospodarki od zasobów kopalnych, czyli skończonych. Nie ma więc ogólnego związku między nimi.

Czasami mówi się, że bioekonomia jest częścią gospodarki obiegowej, ale jest to również mylące. Istnieją pewne wzajemne pokrewieństwa między tymi pojęciami, obie mogą przyczyniać się do osiągnięcia swoich celów, ale wzajemne podporządkowanie nie jest zasadne. Oto kilka przykładów, w jaki sposób bioprodukty przyczyniają się do koncepcji i celów gospodarki obiegowej:

  • Wiele bioproduktów wytwarza się z bocznych strumieni innych procesów produkcyjnych, zwiększając tym samym wydajność wykorzystania zasobów. Odnosi się to zarówno do tradycyjnych biosektorów, jak przemysł chemii sosnowej, wykorzystujący olej talowy jako produkt uboczny z produkcji pulpy drzewnej, lub dla sektora oleochemikaliów, który wytwarza na przykład farby i powłoki z produktów ubocznych przetwórstwa zwierząt. Ma to również zastosowanie w przypadku nowszych koncepcji biorafinacji, które mają na celu wykorzystanie maksymalnej ilości biomasy ze wszystkimi jej frakcjami.
  • Wiele bioproduktów można poddawać recyklingowi. Papier i wyroby z drewna są doskonałymi przykładami, z których wiele krajów europejskich stworzyło dobrze funkcjonujące systemy recyklingu bioproduktów. Większość sztucznych biotworzyw nadaje się do recyklingu, choć nie we wszystkich przypadkach powszechnie dostępna jest odpowiednia infrastruktura. Jednakże badania wykazały bardzo wyraźnie, że biotworzywa nie utrudniają przebiegu recyklingu bardziej niż jakikolwiek inny materiał, dla którego nie ma urządzeń do recyklingu. W Europie recykling obejmuje tylko cztery duże strumienie tworzyw sztucznych: polietylenu, tereftalanu polietylenu (butelki PET), polistyrenu i PCW. Żadne inne konwencjonalne tworzywo nie jest poddawane recyklingowi, więc nie jest to cecha specyficzna biotworzyw.
  • Wiele bioproduktów można poddawać recyklingowi organicznemu, tj. kompostowaniu lub biodegradacji (więcej szczegółów patrz broszura nr 3 na temat biodegradowalności), w ramach którego biomasa jest zwracana do gleby i może pozwolić na wyhodowanie nowych surowców.
Więcej informacji na ten temat można znaleźć również w broszura nr 4.
9. W jaki sposób można zmierzyć zawartość biologiczną produktu? Czy jest norma i czy istnieją certyfikaty w celu zapewnienia spełnienia wymagań?

Europejski Komitet Normalizacyjny CEN opracował normy, które definiują bioprodukty i sposoby pomiaru ich zawartości biologicznej.

Norma EN 16575 „Produkty biobazowe - Terminologia” (2014) definiuje bioprodukty biologiczne, biomasę itd.

Specyfikacja techniczna „Produkty biobazowe”. Określanie zawartości biowęgla w produktach metodą radiowęglową "(CEN / TS 16640: 2014) określa sposób pomiaru zawartości biowęgla, co jest możliwe, ponieważ węgiel z biomasy może być odróżniany od węgla pochodzącego z ropy naftowej ze względu na strukturę cząsteczek.

W celu zweryfikowania wymagań dla bioproduktów, na rynku europejskim istnieją dwa certyfikaty: belgijski system certyfikacji Vinçotte i jeden niemieckiego certyfikatora DIN CERTCO. Obydwa mierzą zawartość biowęgla w produkcie i wyrażają wyniki w przedziałach procentowych (np. zawartość biowęgla od 50% do 70% całkowitej zawartości węgla w produkcie).Więcej informacji na temat schematów certyfikacji patrz broszura nr 2 na temat zrównoważonego rozwoju bioproduktów.

10. Czy można wykorzystywać rośliny spożywcze do produkcji materiałów lub bioproduktów?

Tak, w pewnych warunkach. Oto dlaczego:

Bardzo kontrowersyjnym tematem jest wykorzystywanie roślin spożywczych do celów innych niż żywność i pasza (np. biopaliwa). W czasie kryzysu żywnościowego w 2008 r. często stwierdzano, że biopaliwa przyczyniały się do sytuacji kryzysowej, powodując konkurencję dla żywności i wzrost cen. W związku z tym, mniej lub bardziej powszechna stała się opinia, że wykorzystywanie roślin spożywczych do celów innych niż żywność i pasza nie jest w porządku, a uwaga skupiła się bardziej na surowcach tak zwanej „drugiej generacji”, które przypuszczalnie nie konkurują z żywnością i w większości są odpadami i materiałami lignocelulozowymi (tj. drewno i odrośla krótkiej rotacji, takich jak miskant lub topola).

Jednak w rzeczywistości jest to bardziej skomplikowane. Coraz częściej pojawiają się dowody na to, że rośliny spożywcze, wykorzystywane również do innych celów niż produkcja żywności i pasz, mogą być źródłem wielu korzyści. Zwiększają ogólną dostępność żywności, oferują zdywersyfikowane dochody rolnikom, są bardziej wydajne pod względem wykorzystania areałów niż zagajniki o krótkiej rotacji itd. (patrz np. Kline i in. 2016,[1] lub Carus i Dammer 2013 [2]). Do tej pory wyniki kilku badań wykazały, że w 2008 r. biopaliwa nie były główną siłą napędową nadmiernych cen żywności. Ponieważ materiały pochodzenia biologicznego mają znacznie niższe udziały w rynku i potrzeby surowcowe niż paliwa i energetyka, ich wpływ jest nawet niższy.

Z tego względu

akceptowalne są uprawy żywnościowe, takie jak cukier lub skrobia, przeznaczone

do produkcji materiałów pochodzenia biologicznego, jeśli zapewniony jest ogólny

zrównoważony rozwój (np. poprzez certyfikaty, patrz p. 9).



[1] Kline, K. i in.2016:Pogodzenie bezpieczeństwo żywności i bioenergetyki: priorytety działania, w:GCB Bioenergetyka 2016, 1-20.

[2] Carus, M., Dammer, L. 2013: nova paper nr 2:Żywność czy nie żywność:Jakie surowce rolnicze są najlepsze do zastosowań przemysłowych?Hürth 2013. http://bio-based.eu/nova-papers/

11. Czy istnieją jakieś wady i/lub bariery przy zakupie bioproduktów i biousług?

Ogólnie, bioprodukty, które są na rynku, są poddawane rygorystycznym testom i muszą spełniać wymagania tych samych przepisów dotyczących jakości i bezpieczeństwa, co wszystkie inne produkty w Europie. Tak więc w tym zakresie nie powinno być barier przy w zakupie bioproduktów. W razie wątpliwości i potrzeby uzyskania szczegółowych informacji patrz InnProBio i oferowane przez nas dialogi i szkolenia rynkowe.

Z punktu widzenia opinii publicznej mogą pojawić się pytania dotyczące zrównoważenia lub konkurencyjności w stosunku do żywności, które próbowaliśmy uwzględnić w powyższych pytaniach. Korzystanie z certyfikatów i etykiet jest doskonałą możliwością pokazania, że wybrany produkt ma pozytywny wpływ na środowisko.

Oczywiście cena jest kolejnym ważnym czynnikiem. Często bioprodukty są droższe niż konwencjonalne produkty, które mają porównywalne funkcje. Wynika to z faktu, że koszty produkcji są wyższe, co wynika ze stosunkowo niedawno opracowanych procesów, wyższych kosztów produkcji surowców i małych ilości produkcyjnych. Wpływ ceny na zamówienia jest często mniejszy, niż się ogólnie uważa, ponieważ zwiększona trwałość lub zmniejszone potrzeby w zakresie konserwacji mogą znacznie obniżyć całkowity koszt użytkowania, a także dlatego, że często nabywane są tylko niewielkie ilości bioproduktów.
Najczęściej zadawane pytania